Category Archives: Max Horkheimer

– έτσι πρέπει ν’ αρχίσεις – Τα χόμπυ μου είναι…

Philosophy: 7/05/2013: Esther Leslie on Critique of Instrumental Reason by Max Horkheimer

 

“Η ιδέα του χόμπυ, της «διασκέδασης», του «κεφιού», δεν εκφράζει καμία απολύτως λύπη για την εξαφάνιση του αντικειμενικού Λόγου και την απογύμνωση της πραγματικότητας από κάθε ενυπάρχον «νόημα». Ο άνθρωπος που ενδίδει σ’ ένα χόμπυ ούτε καν προσποιείται ότι έχει κάποια σχέση με την τελική αλήθεια. Όταν καλείσαι σ’ ένα ερωτηματολόγιο να δηλώσεις το χόμπυ σου, γράφεις γκολφ, βιβλία, φωτογραφία ή τα παρόμοια, τόσο ασυλλόγιστα όσο θα έγραφες το βάρος σου. Ως αναγνωρισμένες, εκλογικευμένες προτιμήσεις που θεωρούνται αναγκαίες για να διατηρήσουν τους ανθρώπους σε καλή διάθεση, τα χόμπυ έχουν γίνει θεσμός. Ακόμη κι η στερεότυπη καλή διάθεση, που δεν είναι τίποτε καλύτερο από μία ψυχολογική προϋπόθεση της αποτελεσματικότητας, μπορεί να ξεθωριάσει μαζί με όλα τ’ άλλα συναισθήματα μόλις χάσουμε το τελευταίο ίχνος ενθύμησης ότι κάποτε σχετιζόταν με την ιδέα του θείου. Εκείνοι που «συνεχίζουν να χαμογελούν» αρχίζουν να φαίνονται λυπημένοι και ίσως ακόμη και απελπισμένοι.”

“(…) οι καλοί καλλιτέχνες δεν υπηρετούν την αλήθεια καλύτερα από καλούς δεσμοφύλακες ή τραπεζίτες ή υπηρέτριες. Αν επιχειρούσαμε να ισχυριστούμε ότι η απασχόληση του καλλιτέχνη είναι ευγενέστερη, θα μας έλεγαν ότι ο ισχυρισμός δεν έχει νόημα – ότι ενώ η αποτελεσματικότητα δύο υπηρετριών μπορεί να συγκριθεί με βάση τη σχετική τους καθαριότητα, τιμιότητα, δεξιοτεχνία και τα λοιπά, δεν υπάρχει τρόπος να συγκρίνουμε μία υπηρέτρια με έναν καλλιτέχνη. Όμως, μία προσεκτική ανάλυση θα έδειχνε ότι στη σύγχρονη κοινωνία υπάρχει ένα άρρητο κριτήριο για την τέχνη καθώς και για την ανειδίκευτη εργασία, συγκεκριμένα ο χρόνος, διότι η αξία με την έννοια μιας ορισμένης αποδοτικότητας είναι μία συνάρτηση του χρόνου.”

“(…) ο άνθρωπος εξαρτάται σταδιακά λιγώτερο από απόλυτα πρότυπα συμπεριφοράς, οικομενικώς δεσμευτικά ιδεώδη. Πιστεύει ότι είναι τόσο ολοκληρωτικά ελεύθερος ώστε να μην χρειάζεται πρότυπα άλλα από τα δικά του. Παραδόξως όμως αυτή η αύξηση ανεξαρτησίας οδήγησε σε μια παράλληλη αύξηση παθητικότητας. Όσο έξυπνοι κι αν έχουν γίνει οι υπολογισμοί του ανθρώπου όσον αφορά τα μέσα του, η επιλογή του σκοπών, η οποία άλλοτε συνδεόταν με πίστη σε μια αντικειμενική αλήθεια, έχει γίνει βλακώδης: το άτομο, εξαγνισμένο από κάθε κατάλοιπο μυθολογιών, συμπεριλαμβανομένης της μυθολογίας του αντικειμενικού Λόγου, αντιδρά αυτόματα σύμφωνα με γενικά πρότυπα προσαρμογής.”

Max Horkheimer, Η Έκλειψη του Λόγου