Monthly Archives: May 2016

“Φούγκα θανάτου”: Celan, Bach και Adorno

ΜΕΤΑΓΡAΦΟΝΤΑΣ Ἢ AΠΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤOΝ JOHANN SEBASTIAN BACH

“Δομικὸ καὶ αἰσθητικὸ πρότυπο τοῦ ποιήματος εἶναι ἡ μουσικὴ σύνθεση τῆς φούγκας: δύο μουσικὰ θέματα, ἕνα κύριο (Hauptthema) κι ἕνα δευτερεῦον ἢ θέμα-ἀντί, ἀντίθεμα (Gegenthema), τοποθετοῦνται τὸ ἕνα ἀπέναντι στὸ ἄλλο καὶ ἀναπτύσσονται σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους τῆς ἀντίστιξης (contra- punctum). Ἡ φούγκα ξεκινᾶ μονοφωνικὰ μὲ τὴν ἔκθεση τοῦ θέματος στὴν βασικὴ μουσικὴ κλίμακα (Dux). Ακολούθως, μία δεύτερη φωνὴ εἰσάγει τὸ θέμα, ἐλαφρῶς παραλλαγμένο, ὡς ἕνα εἶδος ‘ἀπάντησης’ (Comes), ἐνῶ ἡ πρώτη φωνὴ ἀναλαμβάνει τὸν ρόλο τῆς ἀντίστιξης. Tὸ σύμπλεγμα τῆς θεματικῆς ἔκθεσης καὶ τῆς ‘ἀπάντησης’ συνιστοῦν τὸ δομικὸ ὑλικὸ τῆς φούγκας, τὴν δομική της ἐκτέλεση (Exposition) ποὺ ἐπαναλαμβάνεται σὲ διαδοχικὰ ἢ καὶ ἐπάλληλα μέρη ὄχι κατ’ ἀνάγκην ὅμοια μεταξύ τους, διευρυμένα ἢ συντομευμένα, ἐνίοτε διπλασιασμένα, ἀντεστραμμένα σὰν σὲ καθρέφτη (καθρέφτισμα / Spiegelung) ἢ κίνηση καρκινική. Αὐτὲς οἱ ἀντιστικτικὲς παραλλαγὲς ἐξυπηρετοῦν τὴν δυναμικὴ ἀναβίβαση στὴν πολυφωνικὴ ἐξέλιξη. Ἀκόμη, ἡ τεχνικὴ ‘στρέττο’, ἡ στενὴ συμπόρευση τῶν δύο φωνῶν, Duc καὶ Comes, καὶ ἡ γρήγορη ἐκδίπλωσή τους ἐντείνουν ἐσωτερικὰ καὶ κορυφώνουν τὸν ρυθμὸ τῆς φούγκας. Τὸ τέλος δίνεται μὲ τὴν ἑνοποίησή τους, γνωστὴν ὡς Coda (“Fischerlexikon”, 1957, 55, 56).

Ὁ Meister τῆς φούγκας εἶναι ὁ Johann Sebastian Bach (1685- 1750). Ἄρχισε νὰ γράφει τὸ “Kunst der Fuge” («Τέχνη τῆς φούγκας»), 21 ἀντιστίξεις καὶ κανόνες, τὸ 1736, χωρὶς νὰ ὑποπτεύεται ὅτι τὸ ἔργο, ἂν καὶ παραδομένο ἡμιτελές, θὰ τὸν ἀπασχολήσει ὣς τὸ τέλος τῆς ζωῆς του. Στὴν τελευταία ἀντίστιξη, τῆς ὁποίας τὰ τέσσερα μέρη ἔχουν κατανεμηθεῖ στοὺς τέσσερις φθόγγους τοῦ ὀνόματός του, Β-Α-C-H, λείπουν ἑπτὰ μουσικὰ μέτρα. Αὐτὰ τὰ ἐλλείποντα μέτρα καλοῦνται νὰ καλύψουν συμβολικὰ οἱ μουσικοὶ τῆς αὐτοσχέδιας ὀρχήστρας τοῦ Auschwitz (Fénelon, 1980). Ὁ ἐπιζήσας ἑβραῖος ποιητὴς ἐπιχείρησε κάτι περισσότερο: νὰ μεταγράψει τὴν φούγκα τοῦ Bach σὲ ποιητικὴ παρτιτούρα καὶ νὰ στηλιτεύσει τὴν φενακισμένη συνείδηση τοῦ μέσου γερμανοῦ, τοῦ κοινότοπου κακοῦ, ποὺ μπορεῖ μὲ τὴν ἴδια εὐκολία νὰ συγκινεῖται ἀκούγοντας μουσικὴ δωματίου καὶ νὰ στέλνει παιδιὰ στοὺς θαλάμους ἀερίων.
Στὸ ποίημα τοῦ Celan καταγράφεται ὁ ραφιναρισμένος σαδισμὸς καὶ ἡ ἀνερμάτιστη βαρβαρότητα τοῦ γερμανοῦ δήμιου ὡς ἐκτροχιασμός, χωρὶς παλινόρθωση, τοῦ ἀνθρώπινου εἴδους. Στὴν πρώτη δημοσίευση τοῦ ποιήματος, σὲ ρουμανικὴ μετάφραση ἀπὸ τὸν Petre Solomon καὶ μὲ τὸν τίτλο “Todestango“, διαβάζουμε τὸ συνοδευτικὸ σημείωμα: «Τὸ ποίημα […] ἀναφέρεται σὲ πραγματικὰ γεγονότα. Στὸ Lublin [Λούμπλιν] καὶ ἄλλα ναζιστικὰ στρατόπεδα θανάτου ὁρισμένοι ἀπὸ τοὺς καταδικασμένους ὑποχρεώνονταν νὰ παίζουν μουσική, τὴν ὥρα ποὺ ἄλλοι ἔσκαβαν τάφους» (περ. Contemporanul, Bukarest, Νr. 42, 2 Μαΐου 1947). Tὸ ποίημα στὴν γερμανικὴ ἐκδοχή του περιλαμβάνεται στὴν πρώτη ποιητικὴ συλλογὴ “Der Sand aus den Urnen” («Ἡ ἄμμος ἀπὸ τὶς ὑδρίες», 1948, μὲ δύο λιθογραφίες τοῦ Edgar Jené, ἐκδ. A. Sexl, Bιέννη). Τὸ ‘ταγκὸ’ ἔχει δώσει τὴν θέση του στὴν ‘φούγκα’. Ποιοί λόγοι ὑπαγόρευσαν αὐτὴν τὴν πολλῶν παραδηλώσεων ἀλλαγή;
Ὁ Celan δὲν θέλει ἕνα ποίημα-μαρτυρία ̇ δὲν θέλει τὸν αὐτόπτη μάρτυρα, ἐπειδὴ αὐτὸς ὁ μάρτυρας δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει. Ἀντιθέτως, ἡ φούγκα ὁρίζει τὴν ἀναζήτηση μιᾶς φωνῆς (θέμα καὶ θέμα-ἀντί’), ἔστω καταδικασμένης νὰ μὴν ἠχήσει. Τὸ σπουδαιότερο, τὸ ποίημα ἀκολουθεῖ πιστὰ τὴν δομικὴ ἐξέλιξη τῆς φούγκας τοῦ Bach, τοῦ (Kapell-) Meister τῆς Γερμανίας. Τί ἀκριβῶς σημαίνει ἡ λέξη; Δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνας (πρωτο-) μάστορας. Ἡ λέξη προσδιορίζει τοὺς πάντες, ἀπὸ τὸν Θεὸ μέχρι τὸν μικροϊδιοκτήτη. Ὁ John Felstiner, ὁ βιογράφος τοῦ Celan, θεωρεῖ τὸν Bach τὸν κατ’ ἐξοχὴν Meister aus Deutschland (2008, 63). Τὸ ποίημα τοποθετεῖ ἀπέναντί του (Gegenthema) ἕναν ἀντίπαλο μυημένον στὴν μαγγανεία τῆς τέχνης, ἕναν μείζονα εἴρωνα τῆς μουσικῆς λειτουργίας. (…)

«Ἡ Φούγκα θανάτου δίνει πίσω στὸν κόσμο τὰ στρατόπεδα ἐξόντωσης καὶ ἀπαιτεῖ ἀπὸ τὸν κόσμο νὰ ἐπιστρέφει διαρκῶς σ’ αὐτοὺς τοὺς τόπους» (Jakob, 1993, σ. 146). Δὲν εἶναι memento mori οὔτε θρῆνος. Δὲν εἶναι προσευχὴ οὔτε ψαλμός. Ὁ Celan γράφει στὴν I. Bachmann: «Εἶναι ἕνα ἐπιτύμβιο κι ἕνας τάφος […]. Καὶ ἡ μάνα μου ἔχει μόνο αὐτὸν τὸν τάφο» (12.11.1959). Ὁ ποιητὴς κυριολεκτεῖ: Δὲν ὑπάρχουν μεταφορὲς καὶ ἀλληγορίες (ἀπάντηση στὸν W. Jens, 19.5.61). Tὸ «μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς», οἱ «τάφοι στὸν ἀέρα» δὲν ἀποτελοῦν ποιητικὲς εἰκόνες καὶ ὀξύμωρα. Ἡ μητρικὴ γλώσσα θὰ περάσει μέσα ἀπὸ τὸ ἴδιο της τὸ σκοτάδι, τὴν γλώσσα τῶν δολοφόνων, γιὰ νὰ βγεῖ στὸ φῶς. Στὸν V. Lohniský ὁ Celan δηλώνει: «Στὸ ποίημα αὐτὸ προσπάθησα νὰ φέρω στὴν γλώσσα τὴν τερατωδία τῶν θαλάμων ἀερίων» (7.6.1960). Καὶ στὴν ὁμιλία του, κατὰ τὴν ἀπονομὴ τοῦ βραβείου Büchner, τονίζει: «Μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς: Δὲν εἶναι καμιὰ ἀπὸ ἐκεῖνες τὶς μεταφορὲς σὲ πτώση γενική, ὅπως παρουσιάζονται ἀπὸ τοὺς λεγόμενους κριτικούς μας, γιὰ νὰ μὴν μποροῦμε πιὰ νὰ προχωρήσουμε στὸ ποίημα ̇ δὲν πρόκειται πλέον γιὰ κανένα σχῆμα λόγου […], εἶναι πραγματικότητα […]» (“Der Meridian”, 22 Ὀκτ. 1960).”

AΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤῸΝ AΡΝΗΤΙΚO AΦΟΡΙΣΜO ΤΟΥ ADORNO

“Ὁ Adorno ἀπαντᾶ, στὴν διάλεξη μὲ τίτλο “Engagement oder künstlerische Autonomie” («Στράτευση ἢ καλλιτεχνικὴ αὐτονομία»), καὶ διευκρινίζει ἐπιμένοντας στὴν θέση του: «Τὴν πρόταση, πὼς εἶναι βαρβαρότητα νὰ γράφεις ποίηση μετὰ τὸ Auschwitz, δὲν θέλω νὰ τὴν μετριάσω ̇ […] Ἀλλὰ διατηρεῖ τὴν ἀλήθεια της καὶ ἡ ἀπάντηση τοῦ Enzensberger, πὼς ἡ ποίη- ση πρέπει ἴσα ἴσα νὰ ἀντισταθεῖ σ’ αὐτὴ τὴν ἀπόφανση, δηλαδὴ νὰ μὴν παραδοθεῖ στὸν κυνισμὸ μέσα ἀπὸ τὴν ἁπλῆ ὕπαρξή της μετὰ τὸ Auschwitz […]. Ἡ ὑπερβολὴ στὸν πραγματικό, βιωμένο πόνο δὲν ἀντέχει κανενὸς εἴδους λήθη ̇ ἡ θεολογικὴ ρήση τοῦ Pascal ‘Δὲν ἔχουμε πλέον τὸ δικαίωμα νὰ κοιμόμαστε’, πρέπει νὰ ἐκκοσμικευθεῖ»9. Οἱ ἐπιφυλάξεις του γιὰ τὴν ἀναπαράσταση μιᾶς γενοκτονίας, τὴν παρουσίαση τοῦ Ὁλοκαυτώματος ποὺ «ἔκοψε τὴν ἀνάσα καὶ τὴν λέξη», διατηροῦνται.

Ὅταν, ὅμως, διαβάσει τὴν «Φούγκα…» καὶ γνωρίσει καλύτερα τὴν ποίηση τοῦ Celan, θὰ ἀναθεωρήσει τὴν ἄποψή του καί, ὁρισμένως, θὰ συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς ποίησης. Γράφει στὸ Paralipomenon γιὰ τὸν Celan: «[…] Αὐτὴ ἡ ποίηση εἶναι διαποτισμένη ἀπὸ τὴν ντροπὴ τῆς τέχνης μπροστὰ στὸν πόνο ποὺ εἶναι πάνω τόσο ἀπὸ τὴν ἐμπειρία ὅσο καὶ τὸν ἐξευγενισμό [Sublimierung]. Τὰ ποιήματα τοῦ Celan θέλουν νὰ μιλήσουν, μέσα ἀπ’ τὴν ἀποσιώπηση, γιὰ τὴν ἀπόλυτη φρίκη. Τὸ ἴδιο τὸ περιεχόμενο τῆς ἀλήθειας τους γίνεται ἕνα Ἀρνητικό. Μιμοῦνται μιὰ γλώσσα κάτω ἀπὸ τὴν ἀβοήθητη γλώσσα τοῦ ἀνθρώπου […], αὐτὴν τοῦ νεκροῦ ἀπὸ πέτρα καὶ ἄστρο». Συνηγορία τῆς ποίησης τοῦ Ὁλοκαυτώματος μὲ τὴν ἀπαίτηση γιὰ ἕνα ὑψηλὸ καλλιτεχνικὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ καὶ μαθητεία στὸν χασσιδισμὸ ποὺ ἐπιβάλλει τὴν ἄφωνη κραυγή, τὴν σιωπή, ὡς τὴν μόνη κατάλληλη ἀντίδραση στὴν βία καὶ τὴν τρομοκρατία (Martin Buber). Ὁ Adorno βλέπει στὸν Celan τὸν σπουδαιότερο ἐκπρόσωπο τῆς ἑρμητικῆς ποίησης νὰ ἀντιστρέφει μὲ τὴν οὐσία τῆς ἐμπειρίας τὴν ἔννοια τοῦ ἑρμητικοῦ. Τὸ 1966, στὴν «Ἀρνητικὴ διαλεκτική», κλείνει τὸν κύκλο τοῦ παράξενου ἀφορισμοῦ μὲ τὸν ὁποῖο ἡ φιλοσοφία ἀναμετρήθηκε μὲ τὴν ποίηση ἐπάνω στὴ ζεστὴ ἀκόμη τέφρα τῆς Shoah σὲ μιὰ κρίση συνείδησης γιὰ τὸ κακὸ ποὺ δὲν μπόρεσε νὰ ἀποτρέψει: «Ὁ διαιωνιζόμενος πόνος ἔχει τὸ ἴδιο δικαίωμα στὴν ἔκφραση ὅσο ὁ βασανιζόμενος νὰ οὐρλιάζει ̇ γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἴσως ἦταν σφάλμα νὰ μὴν ἐπιτρέπεται νὰ γράφονται πιὰ ποιήματα μετὰ τὸ Auschwitz»

Πηγή: Περιοδικό Οροπέδιο #10 Άνοιξη 2011

 

Paul Celan: Φούγκα θανάτου

Μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς τὸ πίνουμε τὸ βράδυ

τὸ πίνουμε τὸ μεσημέρι καὶ πρωὶ τὸ πίνουμε τὴ νύχτα πίνουμε καὶ πίνουμε

σκάβουμε τάφους ψηλὰ στὸν ἀέρα ἐκεῖ ξαπλώνουμε ἁπλόχωρα

5 Ἕνας ἄντρας εἶναι στὸ σπίτι ποὺ παίζει μὲ τὰ φίδια ποὺ γράφει

γράφει ὅταν σκοτεινιάζει στὴ Γερμανία τὰ χρυσαφένια σου μαλλιὰ Μαργαρίτα

τὸ γράφει καὶ βγαίνει ἀπ’ τὸ σπίτι κι ἀστράφτουν τ’ ἀστέρια σφυρίζει κοντά του τὰ σκυλιά

σφυρίζει ἔξω τοὺς Ἑβραίους του νὰ σκάψουν ἕνα τάφο στὴ γῆ

μᾶς διατάζει ἐμπρὸς παῖξτε τώρα γιὰ χορό

10 Μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς σὲ πίνουμε τὸ βράδυ

σὲ πίνουμε τὸ μεσημέρι καὶ πρωὶ σὲ πίνουμε τὴ νύχτα πίνουμε καὶ πίνουμε

Ἕνας ἄντρας εἶναι στὸ σπίτι ποὺ παίζει μὲ τὰ φίδια ποὺ γράφει

γράφει ὅταν σκοτεινιάζει στὴ Γερμανία τὰ χρυσαφένια σου μαλλιὰ Μαργαρίτα

15 Στάχτη τὰ μαλλιά σου Σουλαμίτη σκάβουμε τάφους ψηλὰ στὸν ἀέρα

ἐκεῖ ξαπλώνουμε ἁπλόχωρα

Φωνάζει χτυπᾶτε πιὸ βαθειὰ στὸ χῶμα ἐσεῖς ἐδῶ ἐσεῖς οἱ ἄλλοι τραγουδᾶτε καὶ παίζετε

πιάνει στὴ ζώνη τὸ σιδερικὸ τὸ ἀνεμίζει τὰ μάτια του εἶναι γαλανά

χτυπᾶτε πιὸ βαθειὰ τὰ φτυάρια ἐσεῖς ἐδῶ ἐσεῖς οἱ ἄλλοι παίζετε κι ἄλλο γιὰ χορό

20 Μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς σὲ πίνουμε τὸ βράδυ σὲ πίνουμε τὸ μεσημέρι καὶ πρωὶ σὲ πίνουμε τὴ νύχτα

πίνουμε καὶ πίνουμε

ἕνας ἄντρας εἶναι στὸ σπίτι τὰ χρυσαφένια σου μαλλιὰ Μαργαρίτα

στάχτη τὰ μαλλιά σου Σουλαμίτη ποὺ παίζει μὲ τὰ φίδια

Φωνάζει παῖξτε πιὸ γλυκὰ τὸν θάνατο ὁ θάνατος εἶν’ ἕνας μάστορας ἀπὸ τὴ Γερμανία

25 φωνάζει χτυπᾶτε τὰ βιολιὰ πιὸ σκοτεινὰ κι ἀνεβεῖτε μετὰ σὰν καπνὸς

στὸν ἀέρα θά ̓χετε τότε ἕνα τάφο στὰ σύννεφα νὰ ξαπλώνετε ἁπλόχωρα

Μαῦρο γάλα τῆς αὐγῆς σὲ πίνουμε τὴ νύχτα

σὲ πίνουμε τὸ μεσημέρι ὁ θάνατος εἶν’ ἕνας μάστορας ἀπὸ τὴ Γερμανία

σὲ πίνουμε βράδυ καὶ πρωὶ πίνουμε καὶ πίνουμε

30 ὁ θάνατος εἶν’ ἕνας μάστορας ἀπὸ τὴ Γερμανία τὸ μάτι του εἶναι γαλανό

σὲ πετυχαίνει μὲ μολυβένια σφαίρα σὲ πετυχαίνει ἀκριβῶς

ἕνας ἄντρας εἶναι στὸ σπίτι τὰ χρυσαφένια σου μαλλιὰ Μαργαρίτα

ἀμολάει τὰ σκυλιά του ἐπάνω μας τάφους μᾶς δωρίζει στὸν ἀέρα

παίζει μὲ τὰ φίδια καὶ ὀνειρεύεται ὁ θάνατος εἶν’ ἕνας μάστορας ἀπὸ τὴ Γερμανία

35 τὰ χρυσαφένια σου μαλλιὰ Μαργαρίτα στάχτη τὰ μαλλιά σου Σουλαμίτη

 

 

Advertisements

ΕΛΑΜ: τι γέννησε η κάλπη

Οι βουλευτικές εκλογές του 2016 προαναγγέλλουν αναπνοές μιζέριας και σκευάσματα δεξιάς παρανόησης. Η ήδη χαμένη εποχή αφήνει πίσω της συντρίμμια και φαντασιακές αριστοκρατικές φιγούρες με σταυρούς και γαλανόλευκες κυματιστά προδοτικές.

Θα λεχθούν πολλά για την είσοδο του ΕΛΑΜ στη Κυπριακή βουλή και οι πλείστες αναλύσεις θα είναι κακές απομιμήσεις από την ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Θα διαβάσουμε ότι φταίει η κοινωνία, η εκκλησία, η πολιτική, αυτός ή αυτή και μπορεί και τα μυστήρια. Το ΕΛΑΜ όμως είναι εδώ μέλος της νομοθετικής εξουσίας και τα ακαδημαϊκίστικα και κοινωνικοπολιτικά αναλυτικά προγράμματα περί τι είναι ο φασισμός τα καπνίζει η κοινωνία για να φτιάχνεται για να περιδιαβάζει ανενόχλητη τα ουράνια.

image

Είμαστε σχεδόν έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το ΕΛΑΜ χαρούμενοι και με μία χαδιάρικη ερωτική αγωνία. Θα θυμηθούμε αντι-φασιστικά τσιτάτα, θα αρχίσει ένας αναμενόμενος πόλεμος με αντικαυλωτικά σπρέι, θα ανοιχτούν σκονισμένα βιβλία μπορεί και του Λένιν, μια που έπεσαν και όλα τ’ αγάλματα και τέλος θα κοιμώμαστε ήσυχοι γιατί η αριστερά θα κάνει αυτό που ξέρει να κάνει… να παλινδρομεί την φαγούρα της ιστορικής της κομμουνιστικής παράδοσης αλλά και να κοιτάει απαξιωτικά οποιαδήποτε αμφισβήτηση της αστικής κυριαρχίας.

Το βαθύ κράτος της δεξιάς δεν είναι πια βαθύ παρά η κορυφή ενός παγόβουνου που τρέφεται από την αλητεία και την υπεραξία. Ο ΔΗΣΥ είναι ο νικητής των εκλογών αν και έχασε ένα 4% και αυτό γιατί έχει μαζί του στην βουλή όλα του τα παιδιά. Η Θεοχάρους από την μια έτοιμη να εγχειρήσει οποιαδήποτε φωνή απελπισίας και από την αλλη το ΕΛΑΜ έτοιμο να πιεί ακόμα και το σπέρμα του αρχιεπισκόπου.

Τα υπόλοιπα κόμματα κάθε φορά κερδίζουν τις εκλογές και κάθε φορά αναμασάνε την βλακεία των δικηγορικών τους γραφείων. Έτοιμοι λοιπόν να συνεχίσουν ένα αγώνα υψηλού κινδύνου.

image

Η αριστερά τώρα έχει αρκετή δουλειά: από του να διαπαιδαγωγήσει τα πιτσιρίκια να μην αυνανίζονται με τις ΕΛΑΜίτισσες Ουρανίες αλλά και να ευγνωμονούν ταυτόχρονα και την παρούσα κατάσταση. Η ευγνωμοσύνη έγκειται στην ύπαρξη του ‘άλλου’ στο οποίο η αριστερά βλέπει τον εαυτό της να εναντιώνεται. Η ουσιαστική δουλειά όμως που έχει ο μηχανισμός της αριστεράς είναι η νέα αναζήτηση συμμαχιών για να επιτευχθεί ο στόχος του 27% άρα και της δικτατορίας του προλεταριάτου. Πάνω από όλα είναι η οικονομικίστικη πολιτική των αισθημάτων και των αρνητικών αριθμών.

Η αποχή απογαλακτήστηκε από τον έλεγχο των κομμάτων και γίνεται η δεξαμενή υγρών αποβλήτων και αδρανών υλικών που απαιτούνται για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Αποχή σημαίνει ότι δεν κατέχουμε τα μέσα παραγωγής.

Τα υπόλοιπα μέσα τ’ αφήνουμε στα ΜΜΕ τα οποία είναι έτοιμα να αντλήσουν πληροφορίες και στοιχεία για ένα μέλλον αίσιο και σκοτεινό.

Πού;

 

Τη νύχτα στον πέτρινο όγκο που γκρεμίζεται.

Στα πετραδάκια και τα χαλίκια της αναταραχής,
στον πιο αργό σάλο,
ο λάκκος της σοφίας που ονομάζεται Ποτέ.

Υδάτινες βελόνες
μπαλώνουν τη σκισμένη
σκιά – εκείνη πολεμάει να ξεφύγει
βαθύτερα
ελεύθερη.

Paul Celan

Ο υλισμός που αυτομόλησε

Ο δημοκρατικός υλισμός είναι η ιδεολογική αντιδιαλεκτική φαντασιακή πραγματικότητα η οποία παράγεται αποσπασματικά από την αστική διανόηση με την Εγελιανή Λογική να γίνεται η συνεχής πηγή της δημιουργίας του. Από την μια παραποιεί την Εγελιανή Λογική με σφοδρές επιθέσεις εναντίον της μαρξιστικής θεωρίας και από την άλλη θολώνει την πρακτική με μια χριστιανική θεοδικία. Ως εκ τούτου ο πυρήνας της Εγελιανής Λογικής και Διαλεκτικής γίνεται το χάος που η ελεύθερη οικονομία θέλει να αποκαταστήσει.

Ο δημοκρατικός υλισμός είναι ακριβώς η καπιταλιστική πραγματικότητα η οποία καταφέρνει να κυριαρχεί ως η φυσική τάξη των πραγμάτων. Ο υλισμός του δημοκρατικού αυτού τόξου είναι ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής ο οποίος δημοκρατικοποιεί την παρουσία του με την πολιτική κυριαρχική τάξη των αστών.

Η πανουργία του Εγελιανού Λόγου ως το εξαιρετικό ρήγμα της ιστορίας γίνεται στον δημοκρατικό υλισμό η πανουργία η οποία βαπτίζει την πολλαπλότητα ως την κατηγορία εκείνη που δεν αφήνει τίποτα να εξαιρεθεί εντός του καπιταλιστικού συστήματος. Αυτή η κατηγορία συνιστά την πεμπτουσία της κοσμικής της απειλής ειδικά όταν η απειλή συνοδεύεται από την ταξική πάλη και δη από την κομμουνιστική προοπτική.

Αν και ο πυρήνας του Πνεύματος που αναδεικνύει την πανουργία του Λόγου ερμηνεύεται και ως θεολογικού τύπου θαυματοποιητική διαδικασία μπορεί όμως να ερμηνευτεί και διαφορετικά. Η διαφορετικότητα όμως δεν έγκειται στην μετα-εγελιανή αριστερίστικη ερμηνεία περί του μεταφυσικού-υλιστικού σωτήριου καθολικού Ενός αλλά στην ολοκληρωτική πολιτική καθεστωτική τάξη της αστικής δημοκρατίας ως το απόλυτο λευκό και απόλυτο Όλο.

Ακόμα δηλαδή και η θεολογική καταβολή της πανουργίας του Λόγου χαρακτηρίζεται από την εξαιρετική οντολογική υπαρκτικότητα του ίδιου του Εγελιανού Λόγου. Στον δημοκρατικό υλισμό όμως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Αντί λοιπόν να περιλαμβάνει την εξαίρεση διατείνεται να υπηρετεί μία ψευδοελευθερία φαινομενικού κι αποκλειστικού τύπου.

Η αποκλειστικότητα που υπηρετεί έγκειται στον αποκλεισμό της κομμουνιστικής εξαίρεσης όχι απλά ως μιας επιπλέον πολιτικής προσέγγισης αλλά ως της μοναδικής αλήθειας που μπορεί ν’ ανατρέψει τον μανδύα της ψευδο-χειραφετημένης αστικής ελευθερίας.

Μανόλης Πρατικάκης, Ο Μεγάλος Ξενώνας,

 

Είδα το Εμπάιαρ Στέιτ Μπίλντινγκ και τα άλλα βαβυλώνια
βάραθρα προς τον ουρανό.
Είδα τους μεγιστάνες σε τρελή σύμφυρση γλωσσών
γυαλί και ατσάλι.
Με χρυσά λέπια δεινοσαύρων. Με πρόστυχα χάχανα Μαθουσάλα.
Μανχάταν, Τόκιο, Σανγκάη – αργά το Μάη. Αρκεί να κοιτάξεις
το τρελό κάθετο κάθετο σ’ αυτούς τους γκρεμούς.
Με τέτοια διαβολική έπαρση. Με τέτοια βλακώδη οίηση
στα καλά καθούμενα του τοπίου.
Σ’ αυτήν την προς τα πάνω κατακραυγή.
Σ’ αυτά τα πολυώροφα νεκροταφεία.
Σ’ αυτό το γυάλινο μουγκρητό.
Με τέτοια ξυλοπόδαρα στις αδιάκοπες αποκριές
οι βαθύπλουτοι μασκαράδες.
Με δολάρια – κονάκια της χολέρας στα ολομέταξα χάη.
Σε φιλοθεάμονα θρίαμβο «καταιγίδας» με πυκνό ακροατήριο
και σκληρό κοπιράιτ αποκλειστικότητας.
Με νωπά θραύσματα στη σάρκα από καυτό ουράνιο χαλάζι
σαν λαίμαργες κρεατόμυγες.
Με πορφυρούς ροδώνες στο μυθικό Αμπού-Γκράιμπ
(και σε ρυθμούς αντάντε – να ωχριά ο Νταντέ.
Ένα λάιφ «ορατόριo» – σκυθρωπιάζει το δικό του πουργατόριο).
Παν οι ουρανοξύστες άστρο-άστρο, ώμο-ώμο
σ’ αυτά τα πρόστυχα Ντουόμο.
Του χρήματος προσκυνητές
με αισθήσεις αυτοκίνητες.

Μανόλης Πρατικάκης, Ο Μεγάλος Ξενώνας, Μεταίχμιο 2006

Νυχτολόγιο 1 

Όταν καθημερινά διασχίζεις τις μεγαλεπίβολες λονδρέζικες εισόδους των Nasdaq, UBS, RBS, Bloomberg, Moody’s, Deutsche Bank, HSBC και άλλα δεκάδες καπιταλιστικά “εργοστάσια” τότε ηθελημένα ή μη επιβεβαιώνεται αβίαστα η ανυπαρξία σου.

Η καθημερινή σχέση με τον εξωτερικό χώρο, με τις μικρές πλατείες τριγύρω, το ανοιξιάτικο τερτίπι στην πλατεία με τον ξεχασμένο ήλιο απένατι από το Bloomberg, διακρίνεται σχεδόν απρόθετα ακόμα και στον πιο αφελή τουρίστα η διαλεκτική κυρίου και δούλου. Από την μια διακρίνεται μια “εργοστασιακή” ατμόσφαιρα αλλά μ’ ένα γκλαμουράτο παρουσιαστικό και ένα πιο πιστευτό βάδισμα στην φτέρνα. 

Από την άλλη διακρίνεται η υπαλληλική αριστοκρατία των χρυσών παιδιών που μπορούν περήφανα να σου δείχνουν με το δάκτυλο ότι κάπου εκεί ανάμεσα στον 25ο και 30ο όροφο βρίσκεται το γραφείο αστέρι στο κοσμικό καπιταλιστικό στερέωμα.

Δεν ξέρω κατά πόσον είναι αλήθεια το συμβάν ως θαύμα ή η αθανασία της ψυχής ως αιωνιότητα – δηλαδή ένα παρατραβηγμένο συμβάν – αλλά η αρχιτεκτονική των καπιταλιστικών ναών αποδεικνύει την αλήθεια και των δυο συμβάντων. 

Όταν λοιπόν η υπαλληλική αριστοκρατία χάσκει μπροστά στην ηλιόλουστη νικηφόρα της έκταση για μια απολαυστική διαλειμματική ώρα ανεμελιάς και επίδειξης τότε η χειραφέτηση λιώνει σαν παγωτό πίσω από τις “πλατείες διάλειμμα”, εκεί που βρίσκονται τα σκουπίδια. 

Η εργασία γίνεται μέσον για την νικηφόρα ανέλιξη στον κοσμικό χρόνο και χώρο του κεφαλαιοκρατικού εκθαμβωτικού σύμπαντος. Αυτό είναι το σύμπαν που μπορεί να σου πάρει ίντερβιου γιατί το άλλο χέστηκε για την εκλεκτικότητα και για την στρατηγική σου. Το σύπμαν, αυτό το δικό σας σύμπαν, δεν έχει φτιά, ούτε μάτια, ούτε γλώσσα, παρά γεννητικά όργανα που συσσωρεύουν κεφάλαιο. Το σύμπαν αυτό έχει την δικιά του σκοτεινή ύλη – την υπεραξία. 

Οι εκλεκτοί πετυχημένοι υπαλληλίσκοι που την καταβρίκανε σε μια ζωή ρολόι, που τίποτα δεν μπορεί να χαλαστεί γιατί το σύμπαν έχει συνωμοτήσει στην αιώνια ασφάλειά τους γίνονται τα παραδείγματα της πανεπιστημιακής δεοντολογίας, της διανοουμενίστικης αριστοκρατίας, της θρησκευτικής εσχατολογίας, της εργασιακής ψυχολογίας και της υπαρξιακής αθείας.

Ο καπιταλισμός λύνει τα προβλήματα και βρίσκεται ως δημοκρατία μέσα από την μικρή αισχρή σχισμή του φασιστικού χάους – ενός κουτιού με άλλα λόγια. Λοιπόν, καλή επιτυχία στις εκλογικές σας εξωρμήσεις και στην θρησκευτική πίστη της λύσης του κυπριακού. Ο ιμπεριαλισμός δεν σηκώνει να αναφερθεί στο γλυκό μας κείμενο όσο ακριβώς δηλαδή δεν σηκώνει να θεωρηθεί η οποια λύση του κυπριακόυ ως ιμπεριαλιστική λύση αν δεν λυθεί με τις προϋποθέσεις μιας λαϊκής σοσιαλιστικής εξουσίας. 

Επαγγελματικός Καρκίνος

Γράφει: Ζημάλης Ευάγγελος
Ιατρός Εργασίας

Η σχέση μεταξύ καρκίνου και επαγγέλματος διαπιστώθηκε για πρώτη φορά το 1775 από τον Percival Pott, χειρουργό του Νοσοκομείου του Αγίου Βαρθολομαίου του Λονδίνου.
O Pott παρατήρησε τη μεγάλη συχνότητα καρκίνου του οσχέου σε καπνοδοχοκαθαριστές. Αργότερα, άλλες παρατηρήσεις επιβεβαίωσαν τη σχέση ενώσεων του πετρελαίου με τον καρκίνο του δέρματος και κυρίως του οσχέου.
Χρειάστηκε όμως να περάσουν αρκετά χρόνια για να αποδεχτεί η πειραματική σχέση μεταξύ του καρκίνου του δέρματος και αρωματικών υδρογονανθράκων κατά το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα.

Το 1895 ο Rehn περιέγραψε όγκους της ουροδόχου κύστης σε εργάτες βιομηχανίας χρωμάτων με ανιλίνη. Στη συνέχεια μια ολόκληρη σειρά από αρωματικές αμίνες διαπιστώθηκε ότι ήταν καρκινογόνες για την ουροδόχο κύστη.
Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα που έχει περάσει από τότε, υπάρχουν εργαζόμενοι και σήμερα, οι οποίοι παρουσιάζουν όγκους από τις παραπάνω ουσίες. Αυτό οφείλεται αφ’ ενός στο ότι ο λανθάνων χρόνος είναι αρκετά μεγάλος (περίπου 40 χρόνια) και αφ’ετέρου στο ότι δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμη αβλαβή υποκατάσταση των ουσιών αυτών.
Οι διάφορες χημικές ουσίες σχηματίζουν το σύνολο των καρκινογόνων που σχετίζονται με την εργασία. Είναι όμως σημαντικό να γίνεται διαχωρισμός μεταξύ των διαφόρων ομάδων καρκινογόνων. Συνοπτικά θα μπορούσαμε να διακρίνουν δύο ομάδες α) τις γενοτοξικές ουσίες, οι οποίες προκαλούν κυτταρικές γενετικές μεταλλαγές και μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο μετά από μία έκθεση, β) τις επιγενετικές ουσίες οι οποίες φαίνεται ότι δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα στο γενετικό υλικό και για να προκαλέσουν καρκίνο απαιτείται μακροχρόνια έκθεση και υψηλές συγκεντρώσεις.
Οι οριακές τιμές των γενοτοξικών ουσιών δεν θεωρούνται ως ασφαλείς σε αντίθεση με εκείνες των επιγενετικών ουσιών.

Χαρακτηριστικά επαγγελματικών καρκινογόνων
Οι όγκοι επαγγελματικής αιτιολογίας είναι συνήθως δύσκολο να διαγνωστούν ιστολογικά και κλινικά από τους όγκους μη επαγγελματικής αιτιολογίας.
Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν μερικά αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά.

  • Έχουν τη τάση να επισυμβαίνουν ενωρίτερα από άλλους όγκους της αυτής περιοχής του σώματος.
  • Η έκθεση στον βλαπτικό παράγοντα είναι επαναλαμβανόμενη αλλά όχι αναγκαία συνεχής.
  • Ο λανθάνων χρόνος είναι από 10-40 χρόνια.
  • Οι όγκοι σε κάποιο όργανα είναι συνήθως πολλαπλοί.
  • Αντίθετα με τις διαφορετικές εκτιμήσεις που υπάρχουν σχετικά με το ποσοστό των επαγγελματικών καρκίνων η πραγματικότητα είναι ότι κυμαίνεται στο 3-8%.

Στην περίπτωση του αμιάντου π.χ. υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις ότι ο τρόπος ζωής και το κάπνισμα αυξάνουν την καρκινογεννητική πιθανότητα των ινών του αμιάντου. Το επάγγελμα φαίνεται ότι μπορεί να έχει κάποιο συνεργικό ρόλο στους καρκίνους εν γένει.
Οι πολλαπλές εκθέσεις σε χημικά που παρατηρούνται στη σύγχρονη βιομηχανία κάνουν οπωσδήποτε πάρα πολύ δύσκολη την απομόνωση των διαφόρων χημικών ουσιών που ενοχοποιούνται ως βλαπτικοί παράγοντες
Ο ρόλος της συνεργικότητας των ουσιών αυτών είναι πιθανώς ενδιαφέρων, αλλά ακόμη μη υπολογίσιμος.

Γνωστά ή ύποπτα επαγγελματικά καρκινογόνα
Το μέγεθος του καταλόγου των διαφόρων ύποπτων ουσιών εξαρτάται από το ποιος οργανισμός ή υπηρεσία τον έχει συμπληρώσει. Η πλέον αποδεκτή λίστα είναι εκείνη του Διεθνούς Γραφείου για την Έρευνα του καρκίνου (Agency for Research on Cancer, ARC).
Κατά περιόδους γίνεται επανεξέταση των αποδείξεων για καρκινογένεση κάθε παράγοντα, ανάλογα με τα διάφορα δεδομένα που έχουν δημοσιευτεί.
Οι εκτιμήσεις στηρίζονται σε δεδομένα αποτελεσμάτων πειραμάτων επί πειραματόζωων, βραχυπροθέσμων δοκιμασιών μεταλλαγών (short term tests) και μελετών επί του ανθρώπου.
Περισσότερο βάρος έχουν τα αποτελέσματα επιδημιολογικών μελετών. Η ύποπτη ένωση ή στοιχείο βαθμολογείται ως επαρκές οριακό ή ανεπαρκές.
Επιπροσθέτως υπάρχουν μελέτες, οι οποίες δείχνουν τη σχέση μεταξύ μερικών όγκων και μερικών υλικών ή βιομηχανιών.
Ο πίνακας Νο 1 δείχνει τα επαγγέλματα τα οποία αναγνωρίζονται ως ενδεχόμενα για καρκινογένεση, ενώ ο πίνακας Νο 2 δείχνει άλλα πιθανά καρκινογόνα για τον άνθρωπο.
Οι κατάλογοι εξαρτώνται οπωσδήποτε από την ποιότητα των επιδημιολογικών ερευνών. Αναμφίβολα, η έρευνα στο μέλλον θα ανακαλύψει νέα καρκινογόνα. Ο συστηματικός έλεγχος πριν από τη χρήση των διαφόρων χημικών ουσιών μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη διαπίστωση της καρκινογενετικής δράσης τους, ενώ η αντικατάστασή τους και ο αυστηρός περιβαλλοντικός έλεγχος θα μειώσει την επικινδυνότητα των διαφόρων καρκινογόνων.
Το πρόβλημα βέβαια του καρκίνου δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί, αλλά ο επαγγελματικός καρκίνος θεωρητικά πρέπει να προλαμβάνεται.

Πίνακας Νο 1 – ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΩΝ

Τύπος Τρόπος δράσης Παράδειγμα
Γενοτοξικά
Αμεση δράση Αλληλεπιδρούν με DNA Διχλωρομεθυιούχος αιθέρας
Δευτερογενής δράση Χρειάζεται μετατροπή στον άμεσο τύπο 2-ναφθυλαμίνη
Ανόργανα Προσβάλλουν το DNA Νικέλιο
Στερεά μορφή Προσβάλλουν τα μεσεγχυτικά κύτταρα Αμίαντος
Ορμόνες Ενδοκρινικό αποτέλεσμα + υποστηρικτής Διεθυλστιλβεσρόλη
Ανοσο-κατασταλτικά Προκαλούν την ανάπτυξη ορισμένων όγκων Αζαθιοπρίνη
Συν-καρκινογόνα Επαυξάνουν τη γενοτοξική μορφή όταν δίνονται για κάποιο χρονικό διάστημα Αιθανόλη
Υποστηρικτές Επαυξάνουν τη γενοτοξική μορφή όταν δίνονται συνέχεια Χολικά οξέα

Πίνακας No 2 – ΧΗΜΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ (IARC)

Επαγγελματική έκθεση Φαρμακευτική έκθεση
4-αμινοδιφαινύλιο Ενώσεις αρσενικού
Αμίαντος Χλωραμφενικόλη
Χρυσομυκίνη (Παρασκευή) Οιστρογόνα (ενωμένα)
Βενζόλιο Κυκλοφωσφαμίδη
Βενζιδίνη Διαιθυλστιλβεστρόλη
NN Si (2-χλωραιθυλ. – 2 ναφθυλαμίνη Μελφαλάν
Διχλωρομεθυλεθαίρας Οξυμεθανόλη
Βιομηχανία Καδμίου Φαινακετίνη
Χλωρομεθυλ μεθυλαιθέρας Φαινυντοϊνη
Βιομηχανίες παραγωγής χρωμικών
Ορυχεία αιματίτη Διαιτητική έκθεση
Παρασκευή ισοπροπυλικής αλκοόλης Αφλατοξίνη
Αέριο μουστάρδας
2-ναφθυλαμίνη
Νικέλιο (καθορισμός
Πίσσα, λάδια, κάπνες
Χλωριούχο βινύλιο

Δοκιμασίες μικρής διάρκειας
Είναι ένα σύνολο μεθόδων τις οποίες χρησιμοποιούμε για την εκτίμηση της πιθανής καρκινογενετικής ή μεταλλακτικής ιδιότητας διαφόρων χημικών ουσιών. Σε σύγκριση με τις κλασσικές μεθόδους των δοκιμασιών σε ζώα, οι δοκιμασίες μικρής διάρκειας απαιτούν πολύ ή λίγο χρόνο (λίγες εβδομάδες ή περισσότερο).
Οι δοκιμασίες αυτές χρησιμοποιούν μια πλατειά ποικιλία από οργανισμούς, βακτηρίδια, ακόμη και θηλαστικά. Οι περισσότερες μέθοδοι εφαρμόζονται για τη μέτρηση των μεταλλάξεων ή άλλων δεικτών καταστροφής του DNA.

Οι περισσότερο χρησιμοποιούμενες δοκιμασίες είναι οι δοκιμές μεταμόρφωσης in vitro, οι οποίες μετρούν το αποτέλεσμα που δεν σχετίζεται άμεσα με την καταστροφή του DNA, αλλά μελετούν τη μορφολογική μεταμόρφωση των κυττάρων των θηλαστικών in vitro προς ένα τύπο κυττάρου που θα μπορούσε να προκαλέσει όγκους εάν θα ενίετο σε ένα ζώο.
Τα περισσότερο χρησιμοποιούμενα tests είναι το test του Salmonella (Ames), το οποίο συνδυάζει διάφορα ειδικά στελέχη βακτηριδίων της Salmonella για να διαπιστώσει μεταλλάξεις.

Κάθε στέλεχος βακτηριδίου “tester” περιέχει έναν από τους διάφορους τύπους μεταλλάξεως σε ένα από τα πολλά γονίδια που καθορίζουν τη σύνθεση της αμινο-οξεικής ιστιδίνης, έτσι τα βακτηρίδια δεν μπορούν να μεγαλώσουν μέχρις ότου προστεθεί ιστιδίνη στο υλικό ανάπτυξης.
Το test του Ames γίνεται καλλιεργώντας πρώτα μια ποσότητα κάθε στελέχους σε υλικό που περιέχει ιστιδίνη και μετά τοποθετούνται περίπου 100.000.000 βακτηρίδια σε επιφάνεια agar σε τριβλία Petri, που περιέχουν ένα μικρό ποσό ιστιδίνης.

Τα ίχνη αυτά της ιστιδίνης επιτρέπουν στα βακτηρίδια να πολλαπλασιαστούν πολλές φορές στο τριβλίο και είναι ενδιαφέρον όταν παρουσιαστούν μερικές μεταλλάξεις.
Το σημαντικό πλεονέκτημα των short-terms tests είναι ότι εκτός του ότι είναι οικονομικά και γρήγορα, προσφέρουν πληροφορίες σχετικά με τη δυνατή καρκινογένεση στον άνθρωπο μιας ουσίας που δεν μπορεί να γίνει με τις δοκιμασίες καρκίνου σε τρωκτικά.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην εκτίμηση του κινδύνου στον άνθρωπο από τις δοκιμασίες σε τρωκτικά, είναι η αβεβαιότητα σχετικά με τις διαφορές που υπάρχουν στα διάφορα είδη.

Σε ένα αριθμό περιπτώσεων η καρκινογενετική δυνατότητα διακυμαίνεται πολύ μεταξύ των ειδών (γενών).
Τα short – term test όχι μόνο χρησιμοποιούν μια μεγάλη ποικιλία από ενδεικτικούς οργανισμούς (βακτηρίδια, ανθρώπινα κύτταρα σε καλλιέργεια, ολόκληρα ζώα κλπ) αλλά επίσης μια μεγάλη ποικιλία από ανθρώπινους και άλλους ιστούς που μεταβολίζουν τις χημικές ουσίες στις δραστήριες μορφές τους.
Από άλλες απόψεις ο συνδυασμός των θετικών αποτελεσμάτων από μια σειρά δοκιμασιών (short-term) και μια δοκιμασία σε τρωκτικό κάνει μια υπόθεση ισχυρότερη για την πιθανή σχέση στον άνθρωπο, παρά ο συνδυασμός δύο θετικών δοκιμασιών σε τρωκτικά.

Πηγή: iatronet